Wat is fijnstof?

Fijnstof is een vorm van luchtvervuiling. Tot fijnstof worden in de lucht zwevende deeltjes kleiner dan 10 micrometer gerekend. Fijnstof bestaat uit deeltjes van verschillende grootte, herkomst en chemische samenstelling. Als de fijnstofconcentratie wordt aangegeven met PM10 ('Particulate Matter'), dan betreft het de stofdeeltjes met een diameter kleiner dan 10 μm. Deze deeltjes kunnen bij inademing in de luchtwegen en longen terecht komen. De grovere fractie uit het PM10-stof (deeltjes met een diameter groter dan 2,5 µm) bestaat vooral uit deeltjes die het gevolg zijn van mechanische processen en opwaaiend bodemstof. De fijnere fractie, deeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 μm (PM2,5) kan bij inademing dieper in de luchtwegen en longen doordringen. Deze fractie bestaat vooral uit deeltjes die het gevolg zijn van verbrandingsprocessen, waaronder dieselroet en houtrook.

Bij het indelen van fijnstof in soorten wordt onderscheid gemaakt in grootte van de deeltjes:

  • PM10: deeltjes met een aerodynamische diameter kleiner dan 10 micrometer (0,01 mm)
  • PM2,5: deeltjes met een aerodynamische diameter kleiner dan 2,5µm (0,0025 mm)
  • PM0,1: deeltjes met een aerodynamische diameter kleiner dan 0,1µm (0,0001 mm = ultra fijnstof)
Wat is fijnstof


Wat is de herkomst van fijnstof en hoe word je eraan blootgesteld?

Fijnstof ontstaat als gevolg van verbrandingsprocessen in bijvoorbeeld auto’s (vooral dieselmotoren), elektriciteitscentrales en stookinstallaties. Maar het kan ook een gevolg zijn van de op- en overslag van bijvoorbeeld kolen, erts en graan én van slijtage van autobanden en wegen.

In onderstaand diagram staan de emissies fijnstof (PM2,5) in 2013 volgens de Emissieregistratie. Dit cirkeldiagram geeft een beeld van de belangrijkste bronnen van directe aerosolemissies in Nederland. Bronnen van PM2,5 geven ook een indicatie van belangrijke bronnen van ultrafijn stof.

emissies fijnstof PM2.5

Houtrook is de grootste bron van overlast!

Houtrook is een sterk stijgende ergernis door de explosieve groei van het gebruik van houtkachels. Recentelijk zijn uitgebreide metingen gedaan inzake houtrookoverlast met een Dylos fijnstofmeter; de uitvoerder heeft hiervan een rapportage gepubliceerd.

Stichting Houtrookvrij ijvert voor het vermijden van overlast en uitstoot van gevaarlijke stoffen als gevolg van het gebruik van houtkachels, allesbranders, open haarden, vuurkorven, BBQ’s en aanverwante installaties binnenshuis en in de open lucht. Burgers hebben recht op schone en gezonde lucht in en rond de woning. Van de overheid wordt verwacht dat zij dit recht waarborgt.

Tijdens het congres 'Houtstook & gezondheid: problemen voorkomen', is de toolkit ‘Houtstook door particulieren, hoe voorkom je overlast’ gepresenteerd. Deze toolkit bevat niet alleen stappenplannen voor de stoker, de gehinderde burger, de gemeente en de GGD, maar ook stooktips, een checklist voor controles en achtergrondinformatie.

De GGD heeft onlangs (oktober 2015) een rapport gepubliceerd met de titel: 'Overlast door houtrook; onderzoek naar het meten van fijnstof als hulpmiddel bij het beoordelen van klachten over houtstook'. De GGD heeft hierbij onder andere een Dylos fijnstofmeter ingezet. Het is jammer dat zij niet goed zijn geïnformeerd over het interpreteren van de meetgegevens, anders hadden ze kunnen concluderen dat de Dylos fijnstofmeter als hulpmiddel geschikt is om op een objectieve wijze houtrookrookoverlast vast te stellen.

Het is onbegrijpelijk dat diverse richtlijnen voor fijnstof in µg (microgram) per m3 zijn vastgesteld, terwijl dit niet real-time en op een goedkope manier te meten is. Het is veel gemakkelijker en goedkoper om real-time het aantal deeltjes per volume-eenheid te meten. Dit kan met een zogenaamde deeltjesteller ('particle counter'). In de praktijk wordt vaak met deeltjestellers gemeten en dan wordt met een conversiefactor gewerkt om de aantallen om te rekenen naar massa. De conversiefactor is voor elk type stof anders. Voor operatiekamers en cleanrooms zijn de richtlijnen voor fijnstof al wel in aantallen deeltjes vastgelegd. (ISO 14644)

Smog is luchtvervuiling die in een bepaalde periode opeens sterk toeneemt, met mogelijk nadelen voor de gezondheid. Het woord smog is een samenvoeging van de Engelse woorden smoke en fog. Letterlijk vertaald betekent smog: door rook en uitlaatgassen vervuilde mist. De stoffen die invloed hebben op het ontstaan van smog zijn vooral ozon en fijnstof en in mindere mate stikstofdioxide en zwaveldioxide. Smog kan een paar dagen tot enkele weken aanhouden.

In Nederland overschrijden de concentraties fijnstof vooral de normen binnen 100 meter van een drukke snelweg, of binnen 50 meter van een drukke stedelijke weg. In grote gemeenten in Nederland wordt hierdoor tot 10% van de bevolking aan te veel fijnstof blootgesteld. In gemeentes met veel industrie, drukke wegen, havens en in enkele landbouwgebieden in Noord-Brabant en Limburg komen de meeste overschrijdingen voor.    

PM2.5

 

fijnstof samenstelling



Wat zijn de effecten van fijnstof op de gezondheid?

De lucht van huizen, bedrijven, scholen of praktijkruimtes zijn vervuild met chemicaliën, organische stoffen en micro-organismen, zoals bacteriën. De neus, keel en longen worstelen elke dag met deze luchtvervuilers. Deze lucht kan hoofdpijn, rode ogen, duizeligheid, vermoeidheid en andere kwalen veroorzaken. Eén op de drie mensen heeft wel te maken met allergieën zoals astma, andere vormen van ademhalingsproblemen of het "sick building syndrome". Astma is de grootste veroorzaker van ademhalingsproblemen bij kinderen.

Het is bekend dat gezondheidsschade vooral optreedt door de kleinere fractie van de deeltjesgrootteverdeling: de PM2,5. Deze deeltjes dringen het diepst door in de longen en richten de meeste schade aan. Deze fractie wordt ook voor een groter deel door mensen veroorzaakt, vooral door wegverkeer en scheepvaart.

fijnstof deeltjesgrootte

respirable respirabel


Wat betreft de deeltjesgrootte wordt onderscheid gemaakt tussen de inhaleerbare fractie: het deel van het aanwezige stof dat kan worden ingeademd via mond en/of neus, de thoracale fractie: is dat deel van het aanwezige stof dat verder dan het strottenhoofd kan doordringen, en de respirabele fractie: is dat deel van het inhaleerbare stof dat kan doordringen tot in de longblaasjes.

Het is niet duidelijk wat het effect is van de chemische samenstelling op de grootte van de gezondheidsschade. Niet alle fijnstof is schadelijk. Zeezout kan ook als fijnstof in de lucht zitten; als dat je longen binnendringt is dat geen probleem, het lost op en wordt in het lichaam opgenomen. Sommige mensen zijn gevoeliger voor fijnstof dan anderen; het is niet op voorhand aan te geven welke mensen schade zullen lijden. Het is wel aannemelijk dat bij een hogere blootstellingconcentratie en bij een grotere gevoeligheid het gezondheidsrisico groter is. Kwetsbare groepen zijn met name ouderen en personen met hart-, vaat- of longaandoeningen.

De kleine zwevende deeltjes komen bij inademing in de longen terecht. Deeltjes groter dan 10 micrometer (µm) worden door de trilharen in de luchtwegen opgevangen en uitgescheiden via het slijmvlies. In de longen treedt schade op, maar het mechanisme waardoor dit gebeurt is niet precies bekend. De hypothese is dat de kleine deeltjes (kleiner dan 10 micrometer) ontstekingsreacties veroorzaken en de zuurstofopname bemoeilijken. Deze ontstekingsreacties, waarbij radicalen vrijkomen, zijn schadelijk voor het hart. Mogelijk zorgt fijnstof er ook voor dat het bloed viskeuzer wordt, waardoor de kans op een hartinfarct toeneemt. Er zijn neurologische effecten van fijnstof gevonden, waardoor bijvoorbeeld de hartspierfunctie negatief kan worden beïnvloed. Tenslotte worden radicalen geassocieerd met vervroegde veroudering. Bij mensen met luchtwegaandoeningen en hart- en vaatziekten verergert chronische blootstelling aan fijnstof hun symptomen en het belemmert de ontwikkeling van de longen bij kinderen.



Regelgeving

Sinds juni 2008 is een EU-richtlijn 'Luchtkwaliteit' van kracht geworden voor fijne stofdeeltjes met een diameter kleiner dan 2,5μm (PM2,5) en10 μm (PM10). Deze normen zullen vanaf 2015 van kracht worden.

Grenswaarden worden in de praktijk gehanteerd door overheid én bedrijfsleven bij de toetsing van blootstellingsniveaus aan schadelijke stoffen en bij de beoordeling van de arbeidsomstandigheden. Hoe groter de gezondheidsrisico’s van blootstelling op de werkplek zijn, des te strenger (lager) de normen ter beperking van de blootstelling. Op de website Databank Grenswaarden Stoffen op de Werkplek (GSW) kunt u (via de stofnaam of het CAS-nummer) per stof opzoeken wat de huidige wettelijke grenswaarde is. Veelvoorkomende stoffen die met een fijnstofmeter gemeten kunnen worden zijn, o.a. kwartsstof, graanstof, houtstof en lasrook.

Fresh Air


Fijnstof meten met gravimetrische methode

Het is in principe eenvoudig om de hoeveelheid fijnstof in de lucht te meten. Leidt een bepaalde hoeveelheid lucht door een filter en het stof in de lucht zal op het filter achterblijven. Meet de toename van het gewicht van de filter en bereken de stofconcentratie in lucht. Dit principe wordt al zeer lange tijd zo toegepast. Deze methode heeft wel een nadeel, het is namelijk een semiautomatische methode. Dit houdt in dat de monsterneming, lees het zuigen van lucht door een filter, automatisch verloopt. Ook het na zekere tijd verwisselen van het filter in het apparaat kan automatisch uitgevoerd worden. Er zal echter wel met enige regelmaat iemand naar het apparaat toe moeten om de bezogen filters op te halen en nieuwe filters te installeren. Vervolgens kunnen de bezogen filters in het laboratorium gewogen worden. De logistiek en de weging vormen het niet-automatische deel van de procedure. De uiteindelijke meting is gebaseerd op wegen; reden dat deze methode daarom ook wel een gravimetrische methode wordt genoemd. Bemonstering gebeurt gewoonlijk op dagbasis. Het gevolg is dus ook dat op deze wijze een daggemiddelde (stof)concentratie wordt verkregen.



Fijnstof meten met een deeltjesteller / Dylos fijnstofmeter

Een alternatieve en veel goedkopere methode om fijnstof te meten is het aantal fijnstofdeeltjes te bepalen in plaats van het gewicht van het totaal aantal deeltjes.
Hoe kleiner de deeltjes des te minder deze bijdragen aan het totale gewicht, terwijl de deeltjes schadelijker zijn naarmate ze kleiner zijn. Om die reden is het dan ook beter om het aantal deeltjes te tellen. Een zogenaamde deeltjesteller telt met behulp van een laser zéér nauwkeurig het aantal fijnstofdeeltjes. Een groot voordeel van deze methode is dat je de metingen 'real-time' kunt uitvoeren. Bestaande deeltjestellers (bijv. DustTrak) kosten tussen € 3.000 - € 10.000. Deze fijnstofmeters worden enkel door meetprofessionals gebruikt vanwege de hoge aanschafkosten.

Dylos is de eerste producent die een hoogwaardige, betrouwbare, betaalbare én gebruiksvriendelijke fijnstofmeter ('deeltjesteller') heeft ontwikkeld met een dubbel meetbereik voor:

  • Kleine deeltjes (vanaf 0,5 micrometer): fijnstof, bacteriën, schimmelsporen, tabaksrook, roet, smog, etc.
  • Iets grotere deeltjes (vanaf 2,5 micrometer): grofstof, pollen, grotere bacteriën, plantsporen, huisstofmijt, kwartsstof, etc.

 

Dylos DC1100-PRO-PC

Dylos Corporation

DYLOS FIJNSTOFMETERS WORDEN TOEGEPAST IN DIVERSE SITUATIES, O.A.:
PRODUCTIERUIMTEN
ZORGINSTELLINGEN
SCHOLEN
KANTOREN
WONINGEN
INTENSIEVE VEEHOUDERIJ
KINDERDAGVERBLIJVEN
ZIEKENHUIZEN
ROOKRUIMTEN
HOUTROOK


Fresh Air Soltutions B.V. is de exclusieve distributeur van Dylos fijnstofmeters voor de BENELUX.



Wat kun je met een fijnstofmeter doen? METEN=WETEN!

  • Buitenluchtkwaliteit en luchtemissies meten en monitoren;
  • Fijnstofmetingen uitvoeren in woningen, scholen, kinderdagverblijven, kantoren en productieruimten in het kader van luchtkwaliteitonderzoek;
  • De effectiviteit van luchtreinigers, luchtfilters en afzuiginstallaties bepalen;
  • De effectiviteit bepalen van Airmaster tapijt van Desso (Desso stelt dat met Airmaster tapijt 8 keer minder fijnstof in de lucht zit dan met een harde vloer);
  • De effectiviteit van reparaties aan klanten rapporteren;
  • Deeltjesbronnen opsporen.



Hoe werkt een fijnstofmeter?

Een fijnstofmeter/deeltjesteller werkt op basis van het principe 'light scattering' of 'light blocking'. De lucht wordt middels een ventilator door een meetkamer gevoerd. Een laserstraal verlicht de deeltjes. Het licht dat in contact komt met een deeltje wordt geabsorbeerd of verstrooid in specifieke richtingen. De richting van verstrooiing is kenmerkend voor de afmeting van het deeltje, waardoor de deeltjesteller in staat is het aantal deeltjes van een specifieke grootte te bepalen.

  werkingsprincipe



Meet fijnstof in de buitenlucht met je iPhone!

iSPEX heeft een nieuwe meettechniek geïntroduceerd om fijnstof in de buitenlucht te bepalen met een iPhone door middel van een opzetstukje en een gratis app. Fijnstof kan gemeten en gekarakteriseerd worden via remote sensing, door zowel het spectrum als de polarisatie van de blauwe lucht waar te nemen. Het iSPEX opzetstukje maakt juist dit mogelijk. De meting van fijnstof door duizenden Nederlanders met een smartphone is van waarde geweest. Dat meldt de Universiteit Leiden 27 oktober 2014 na analyse van de metingen. Het was de vraag of die metingen nut zouden hebben, maar dat blijkt nu wel het geval. Het systeem werkt nauwkeurig en kan volgens deskundigen een waardevolle aanvulling vormen op professionele fijnstofmetingen.

De iSPEX meetmethode is helaas alleen geschikt om fijnstof in de buitenlucht te meten. Je maakt een foto van een helder stuk hemel; er mag nadrukkelijk niets op de achtergrond te zien zijn… Voor betrouwbare fijnstof metingen in de binnen- én buitenlucht is de Dylos fijnstofmeter het aangewezen meetinstrument!

iSPEX


Smartphone App met info luchtkwaliteit

Op initiatief van het RIVM, de GGD Amsterdam en de DCMR Milieudienst Rijnmond, is een app ontwikkeld die smartphonegebruikers inzicht geeft in de actuele luchtkwaliteit. Mensen met luchtwegklachten kunnen zich laten waarschuwen als een concentratie boven een zelfingestelde alarmwaarde uitkomt. De app toont realtime de concentraties van fijnstof, ozon en stikstofdioxide op circa 75 locaties in Nederland (meetstations). De app toont deze drie luchtverontreinigende stoffen, omdat met deze stoffen wordt vastgesteld of er sprake is van smog. Ook geeft de app inzicht in de ernst van de gemeten luchtverontreiniging.

luchtkwaliteit app


'GEZONDE LUCHT' IS 'SCHOON' ÉN 'FRIS'

Schone lucht betekent dat de lucht vrij is van schadelijke deeltjes, zoals fijnstof, bacteriën, pollen, rook, etc. Gezonde lucht is schoon, maar bevat ook voldoende zuurstof. Men spreekt van frisse lucht als er voldoende wordt geventileerd. De mate van frisheid hangt samen met de hoeveelheid CO2 in de ruimte. Mensen ademen kooldioxide (CO2) uit. De CO2-concentratie in de lucht hangt samen met door het menselijk lichaam afgegeven verontreinigingen en ziektekiemen en is daarom een goede indicator voor de binnenluchtkwaliteit.

Hoe hoger de CO2-concentratie des te slechter de luchtkwaliteit. Een CO2 meter maakt de ventilatiebehoefte zichtbaar. Gezonde lucht is belangrijk voor optimale prestaties en het voorkomen van gezondheidsklachten.

co2 indicator

Sinds begin 2010 zijn wij exclusief distributeur van het Zweedse bedrijf SenseAir en richten wij ons op de verkoop van CO2 meters aan kinderdagverblijven, scholen, kantoren en woningen. Afgelopen jaren hebben wij er duizenden verkocht!

Wij hebben een hele website gewijd aan 'Frisse Lucht': www.co2indicator.nl; op deze website kunt u uitgebreide informatie vinden over de veelvoorkomende ventilatieproblematiek én u kunt online de 'Beste Koop' CO2 meter bestellen.